نسرین خرمندار، کارشناس ارشد زبان و ادبیات فارسی در یادداشتی نوشت: در روزهایی که کشور در فضای پساجنگ و متأثر از پیامدهای تجاوزات و تخریبهای ماههای اخیر قرار دارد، هر اقدام سازنده و امیدبخش در عرصه شهری، معنایی فراتر از یک پروژه عمرانی پیدا میکند. هرچند نواحی شرق ایران، از جمله بیرجند، از آسیبهای مستقیم و تخریبهای فیزیکی این تجاوزات در امان ماندند، اما بیتردید فضای عمومی و روح حاکم بر جامعه، تحت تأثیر رخدادهای ملی اخیر قرار داشته است و خسته به نظر میرسد. در چنین شرایطی، احیای ورودی یکی از محلات ۱۰۰ ساله بیرجند موسوم به «محله ناصح» و تبدیل قبرستان متروک آن به بوستانی زیبا که دوشنبه ۲۸ اردیبهشت با حضور مقامات شهری رسماً مورد بهرهبرداری واقع شد، صرفاً یک اقدام اجرایی محسوب نمیشود؛ بلکه نشانهای از تداوم زندگی، نگاه به آینده و تقویت روحیه تابآوری شهری و اجتماعی است و از سویی یادآور خاطره دهها معلم، دبیر و مدیر فرهنگی دلسوزی است که با همین نام خانوادگی در حدفاصل دهههای ۱۳۰۰ تا ۱۳۵۰ در بیرجند در پرورش نسل بعد اهتمام داشتهاند و اینک مورد احترام شاگردانشان هستند.
بازسازی در روزگار ناآرامی
پس از هر بحران ملی، شهرها نیازمند بازسازی روانشناختی هستند؛ حتی اگر از تخریب مستقیم مصون مانده باشند. بازسازی تنها به معنای مرمت ساختمانهای آسیبدیده نیست، بلکه شامل تقویت روحیه جمعی، بازگرداندن نشاط اجتماعی و ایجاد حسِ حرکت رو به جلو در جامعه نیز میشود. در ماههای اخیر، فضای عمومی کشور بهطور طبیعی متأثر از اخبار، نگرانیها و تبعات ناشی از تجاوزات دشمن بوده است. در چنین بستری، تمرکز مدیریت شهری بیرجند بر احیای بخشی از یک محله قدیمی، پیامی روشن در خود دارد: حرکت زندگی متوقف نمیشود و توسعه و بهسازی شهر حتی در شرایط جنگی نیز باید ادامه یابد.
بهسازی ورودی محله؛ احیای یک هویت تاریخی
محلهای با قدمت بیش از یک قرن در بافت مرکزی بیرجند، بخشی از تاریخ زنده این شهر کویری است. ساماندهی و احیای ورودی این محله و ایجاد بوستانی در آن، در واقع بازگرداندن شأن و هویت به یکی از کانونهای مرکزی شهر است که سالها در معرض فرسودگی و فراموشی قرار داشته است. ورودی هر محله، تصویری اولیه از آن را در ذهن شهروندان و رهگذران شکل میدهد. وقتی این ورودی سامانیافته، زیبا و منظم باشد، حس احترام به تاریخ و ارزشگذاری به بافتهای قدیمی نیز تقویت میشود. این اقدام، نمادی از آن است که توسعه شهری میتواند در کنار حفظ پیشینه تاریخی معنا پیدا کند.
آرامستانی که به فضای زندگی بدل شد
قبرستان قدیمی و متروکه این محله که سالها بدون کاربری مؤثر رها شده بود و به نام همان محله نامیده میشد، اکنون به بوستانی با عناصر معماری کویری تبدیل شده است؛ فضایی که به جای سکون و خاموشی، میزبان حضور خانوادهها، کودکان و سالمندان است. تبدیل فضاهای بلااستفاده به محیطهای عمومی پویا، از شاخصهای مهم مدیریت شهری نوین به شمار میرود. چنین اقدامی علاوه بر ارتقای منظر شهری، به افزایش تعاملات اجتماعی، بهبود سلامت روانی شهروندان و تقویت حس امنیت در محله کمک میکند. در اقلیم نیمه خشک بیرجند، ایجاد هر فضای سبز جدید، ارزشی مضاعف مییابد. لذا این بوستان نهتنها کارکرد تفریحی دارد، بلکه کیفیت زیست شهری را نیز ارتقا میبخشد.
پیوند حقشناسی و تدبیر شهری
سال پیش و در زمانی که این محل در بدو برنامهریزی برای تحقق اندیشه بازسازی بود، به پیشنهاد شهردار بیرجند، غلامعلی ناصح (رئیس اسبق دانشکده پرشکی دانشگاه مشهد، رئیس اسبق بیمارستان شاهرضای سابق، معاون اسبق آموزشی و پژوهشی دانشگاه فردوسی و پدر روماتولوژی کودکان ایران) که یکی از پزشکان ماندگار و دانشگاهیان پیشکسوت اهل این شهر بود و سالها در مشهد و تهران خدمت میکرد در همین مکان به خاک سپرده شد؛ اقدامی که نشان از توجه به منزلت علمی و خدمات دانشگاهی این چهره برجسته داشت.
امروز با تبدیل آن محدوده به بوستان، آرامگاه این پزشک فرهیخته نیز در فضایی آراسته و شایسته قرار گرفته است. این همجواری زندگی روزمره مردم با مزار فردی که عمر خود را صرف درمان و خدمت دانشگاهی کرده، حامل پیامی عمیق است: احترام به دانش، تکریم خدمت و شاگردپروری و نیز پیوند دوباره نخبگان با زادگاهشان. این تصمیم، بهویژه در شرایطی که جامعه بیش از همیشه نیازمند الگوهای امیدبخش و سرمایههای فرهنگی و معنوی است، اهمیت دوچندان مییابد.
مدیریت شهری با نگاه تشخیصی
نکته قابل توجه آن است که شهر در نگاه شهردار بیرجند که خود نیز پزشک است، فراتر از کالبد و سازه بوده و معطوف به سلامت اجتماعی و روانی شهروندان است. شهر سالم، تنها شهری با خیابانهای آسفالتشده نیست؛ بلکه فضایی است که در آن امید، تعامل و حس تعلق جریان دارد. در فضایی که کشور در حال گذار از شرایطی حساس و نیازمند تقویت روحیه جمعی است، توجه به بازسازی، زیباسازی و احیای فضاهای شهری، خود نوعی سرمایهگذاری برای آرامش و اعتماد اجتماعی محسوب میشود.
تابآوری شهری؛ مفهومی فراتر از بحران
تابآوری شهری به معنای توانایی یک شهر برای ایستادگی، تطبیق و ادامه مسیر در مواجهه با بحرانهاست. این مفهوم تنها در شهرهای آسیبدیده از جنگ یا بلایای طبیعی معنا ندارد؛ بلکه حتی شهرهایی که از تخریب مستقیم مصون بودهاند نیز باید برای حفظ پویایی و انسجام اجتماعی خود، اقدامات امیدآفرین و سازنده را در دستور کار قرار دهند. احیای این محله ۱۰۰ ساله و تبدیل فضای متروک بخشی از آن به بوستان، در چنین چارچوبی قابل تحلیل است. این اقدام، پیامی نمادین دارد: حتی در روزگار دشوار، میتوان ساخت، آباد کرد و به آینده اندیشید.
زندگی ادامه دارد..
امروز در بوستان ناصح، کودکان بازی میکنند، خانوادهها گرد هم میآیند و سالمندان در سایه درختان به گفتوگو مینشینند. در کنار آن، آرامگاه پزشکی نامدار قرار دارد که عمر خود را صرف بهبود زندگی دیگران کرده است. این تصویر، خود روایتگر تداوم زندگی و پیوند گذشته و حال است. شاید ارزشمندترین پیام این پروژه، همین باشد: شهر، موجودی زنده است. حتی در شرایطی که فضای عمومی کشور متأثر از رخدادهای تلخ بوده است، میتوان با اقداماتی سنجیده و امیدبخش، روح زندگی را در کالبد شهر جاری نگه داشت. احیای ورودی یکی از محلات قدیمی در بیرجند و ایجاد بوستانی در آن با معماری کویری، اگرچه در مقیاس ملی پروژهای کوچک به نظر میرسد، اما در مقیاس اجتماعی و روانی، میتواند نمادی از پایداری، امید و اعتماد به آینده باشد.
انتهای پیام/
نظر شما